Home  ›  Fijnstof

Fijnstof

Fijnstof is één van de meest schadelijke stoffen die luchtverontreiniging veroorzaken.

Het bestaat uit deeltjes met een verschillende grootte en een verschillende samenstelling. Andere termen voor fijnstof zijn: zwevende deeltjes, aërosolen of de Engelse term Particulate Matter (PM). Fijnstof heeft verschillende oorsprongen, deze zijn bepalend voor de schade die fijnstof veroorzaakt. Zo lijkt fijnstof dat veroorzaakt wordt door menselijk handelen (bijvoorbeeld de uitstoot door verkeer) schadelijker voor de gezondheid dan stofdeeltjes die uit de natuur afkomstig zijn, (bijvoorbeeld uit de bodem).

 

Er zijn drie maten van fijnstof:

  • - Deeltjes met een omvang van 2,5 tot 10 micrometer (een micrometer is een duizendste millimeter). Deze worden aangeduid met de term PM10. Deze deeltjes komen onder andere voort uit opwaaiend wegenstof en slijtagedeeltjes uit motoren en remmen.
  • - Deeltjes met een omvang kleiner dan 2,5 micrometer (PM2,5). Deze deeltjes komen vooral uit de uitlaten van dieselmotoren, en worden ook wel 'dieselroet' genoemd.
  • - Deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer (elementair koolstof: (EC).
  • Oorzaak

De mens veroorzaakt 45 procent van het fijnstof in Nederland. Een derde daarvan komt uit Nederland en tweederde uit het buitenland. De andere 55 procent fijn stof in de lucht komt van natuurlijke bronnen zoals opwaaiend stof en zeezout.

De door de mens veroorzaakte emissies (uitstoten) van fijnstof worden aangeduid met de term antropogeen. Hierbij gaat het om stoffen die rechtstreeks in de lucht zijn gekomen en om stoffen die door chemische reacties in de atmosfeer zijn ontstaan (dit zijn o.a. zwaveldioxide, stikstofoxiden en ammoniak).

De directe emissies die de mens veroorzaakt zijn voor het grotendeel afkomstig van het wegverkeer. Het gaat dan om roetdeeltjes in uitlaatgassen, stofresten van remschijven, koppelingsplaten en rubberdeeltjes van ban

den. Vooral de uitlaatgassen van dieselauto's zijn schadelijk, maar ook uitlaatgassen van de zeescheepvaart en de binnenvaart, verbrandingsprocessen in de industrie en houtkachels in woningen veroorzaken fijnstof.

Gevolgen

Fijnstof is slecht voor de gezondheid. Fijnstof draagt bij aan het ontstaan van hart- en longziekten, acute en chronische bronchitis, en astma. Jaarlijks overlijden enkele duizenden mensen eerder door fijn stof. Hoe kleiner de deeltjes fijnstof zijn, hoe dieper ze doordringen in de luchtwegen.

Er zijn voor zowel PM10 als voor PM2,5 gezondheidseffecten gevonden, hoe kleiner de deeltjes, hoe dieper ze met de ingeademde lucht doordringen in de luchtwegen. De deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer stimuleren waarschijnlijk de bloedklontering, wat een verklaring zou kunnen zijn voor een hoger aantal hartziekten langs drukke wegen.

Welke chemische bestanddelen voor fijnstof de oorzaak zijn van de gezondheidseffecten is nog onbekend. Wat wel zeker is, is dat zeezout vrijwel geen probleem is. Dit geldt waarschijnlijk ook voor de sulfaat- en nitraatfractie in fijnstof. Uitstoten door het verkeer spelen wel een rol bij de gezondheidseffecten, dit geldt vooral voor stedelijke gebieden en bij drukke verkeersknooppunten.

Naast de gezondheidseffecten die fijnstof veroorzaakt, leidt een teveel aan fijnstof ook tot zure regen. Dit is slecht voor gewassen, bossen en planten. Bovendien brengt deze luchtverontreiniging ook schade toe aan gebouwen en monumenten.

Ook liggen in Nederland een groot aantal bouwprojecten stil, voorbeelden zijn: wegverbredingen, de aanleg van bedrijventerreinen en nieuwbouwwijken. De Raad van State heeft de bouw stilgelegd vanwege de slechte invloeden voor de luchtkwaliteit.

Europese maatregelen

De Europese Unie heeft regels vastgesteld om de hoeveelheid fijn stof in de lucht te verminderen. Deze regels houden in dat er maar een bepaalde hoeveelheid fijn stof in de lucht mag hangen. Sinds 2005 moeten alle lidstaten zich aan deze regels houden.

Europese normen voor fijn stof

Per 1 januari 2005

Per januari 2010

Jaargemiddelde

40 microgram per kubieke meter

20 microgram per kubieke meter

Daggemiddelde

50 microgram per kubieke meter

40 microgram per kubieke meter

Maximum aantal overschrijdingen per jaar

35 dagen

7 dagen

 

Daarnaast krijgen lidstaten die wel maatregelen nemen, maar de normen toch niet halen, uitstel van maximaal drie jaar. Het is de bedoeling dat lidstaten tussen 2010 en 2020 de uitstoot van fijn stof met 20 procent terugbrengen.

Nederlandse maatregelen

Uit een recent onderzoek van het ministerie van VROM blijkt dat Nederland voor 2011 voldoet aan de Europese eisen voor fijn stof. Ook kunnen de Europese eisen voor het verminderen van stikstofdioxide voor 2015 gehaald worden. In Nederland is de hoeveelheid fijn stof in de lucht met 25 procent gedaald ten opzichte van 1994. Dit komt doordat er in Nederland al veel maatregelen genomen zijn, om de concentratie fijn stof tegen te gaan

Het kabinet pakt luchtverontreiniging op diverse fronten tegelijk aan. Onder andere door subsidies en belastingvoordelen voor roetfilters en andere milieuvriendelijke technieken bij voer- en vaartuigen. Ook de veeteelt industrie moet letten op de hoeveelheid fijn stof die zij uitstoten. De overheid controleert de veebedrijven door milieuvergunningen te verstrekken, zonder deze vergunning mogen zij niet bestaan. Pas wanneer de overheid zeker weet dat er niet teveel fijn stof vrijkomt bij de werkzaamheden van een veebedrijf wordt er een milieuvergunningen gegeven.

Ook op lokaal niveau is men bezig om de hoeveelheid fijn stof te beperken. Gemeente Rotterdam is bijvoorbeeld aan het experimenteren met een 'Wassende weg'. Deze weg is gemaakt van een speciaal soort asfalt die schadelijke fijn stofdeeltjes lam opvangen met behulp van regenwater. Ook gaat naar verwachting het verkeerslawaai met 3 decibel naar beneden.

Print